Kriminal naziak Latinoamerikan: zigorgabetasunaren eta desmemoriaren artean

Kalkuluen arabera, 9.000 nazi baino gehiagok ihes egin zuten Hego Amerikara Bigarren Mundu Gerraren ondoren. Haietako askok, justiziari ihes eginez, klandestinitatean berregin zituzten beren bizitzak, besteak beste, Brasilen, Txilen eta Argentinan. Josef Mengele, Auschwitzeko kontzentrazio-esparruko medikua, haietako bat izan zen. “Heriotzaren Aingerua” izenez ezaguna, Mengelek esperimentu hilgarriak egin zituen presoekin, eta milaka pertsona hautatu zituen gas ganberan exekutatzeko. Gerra ostean, Argentinan, Paraguain eta Brasilen babestu zen. Epaitua izan gabe hil zen. Sekula ez zuen damu-seinalerik erakutsi.

Hego Amerikarekin batera, Espainia kriminal nazientzako babesleku garrantzitsu bihurtu zen. Erregimen frankistak Holokaustoan egindako krimenetan zuzenean inplikatutako SSko milaka kideri eman zien aterpea. Ikerketa batzuen arabera, 1947an 40.000 nazi inguru bizi ziren Espainian. Haietako asko goi-mailako ofizialak ziren, eta estradizio-eskaerak zituzten. Frankistek ez zieten inoiz kasurik egin eskaera haiei. Francok horrela itzuli zion III. Reichi Espainiako Gerra Zibilean Adolf Hitlerrek alderdi nazionalari emandako laguntza.

Oso kasu mediatikoa izan zen Léon Degrelle naziarena: Espainiarantz ihesi zihoala, Donostiako Kontxa hondartzako badian talka egin zuen bere hegazkinarekin. Malagan bizi izan zen babestuta 1994an hil zen arte. Beti ukatu zuen holokaustoa.

Euskadin, nazien presentzia txikiagoa izan zen arren, kasu dokumentatuak daude. Una esvástica sobre el Bidasoa (2013) filmak nazien presentzia berreraikitzen du euskal mugan, baita 40ko hamarkadan Euskadin izan ziren espioitza- eta babes- sareak ere.